Straat van Gibraltar

Als enige natuurlijke verbinding tussen de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee behoort de Straat van Gibraltar tot de drukst bevaren waterwegen ter wereld. Maar tegelijkertijd is de Straat ook een ontmoetingsplaats voor natuurliefhebbers. Hier kunt u zowel walvissen en dolfijnen als trekvogels observeren.

De Straat tussen de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee

Straße von Gibraltar
Straat van Gibraltar met richting van het scheepsverkeer

De Straat van Gibraltar verbindt de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee, is ongeveer 60 kilometer lang en maximaal 44 kilometer breed. Als enige natuurlijke verbinding tussen de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee is de Straat van Gibraltar een van de drukst bevaren waterwegen ter wereld: ongeveer 300 handelsschepen varen dagelijks door de Straat; dit stemt overeen met ongeveer één schip om de 5 minuten. Maar door de uitzonderlijke stromingen trekt het voedselaanbod hier ook zelfs walvissen en dolfijnen aan. Bij walvisobservatie in Zuid-Spanje met firmm kunt u deze fascinerende zeezoogdieren bekijken.

Het smalste punt van de Straat ligt vóór Tarifa: vanuit de meest zuidelijke stad van het Europese vasteland is het maar 14 kilometer naar Afrika. Veel trekvogels steken daarom juist hier de Straat over op hun reizen tussen Europa en Afrika.

Een blik in de oertijd

Reliëfkaart van het bekken van de Middellandse Zee met aangrenzende gebieden
Reliëfkaart van het bekken van de Middellandse Zee met aangrenzende gebieden
(Roger Pibernat under supervision of Daniel Garcia-Castellanos)

Het huidige bekken van de Middellandse Zee is een overblijfsel van de Tethyszee (ook: de Tethysoceaan), die bestond rond de tijd van de dinosaurussen. Toen de Afrikaanse Plaat en de Indische Plaat botsten met de Euraziatische Plaat, verdween de Tethyszee geleidelijk aan. Er ontstond een landbrug, die de huidige Middellandse Zee ongeveer 6 miljoen jaar geleden volledig van de oceaan afscheidde. Zonder deze verbinding droogde de Middellandse Zee uit tot een enorme zoutwoestijn.

Ongeveer 6 miljoen jaar geleden droogde de Middellandse Zee uit.

De landbrug (de huidige drempel van Gibraltar) zonk lichtjes onder water ongeveer 5,3 miljoen jaar geleden, zodat het water opnieuw naar het bekken van de Middellandse Zee kon lopen. Gedurende verscheidene millennia waren dat slechts kleine hoeveelheden. Maar het water groef zich dieper en dieper in de landbrug en met de tijd stroomden er steeds grotere watermassa’s binnen, totdat de waterspiegel uiteindelijk vermoedelijk tot 10 meter per dag steeg.

De Straat van Gibraltar vandaag

Omdat er nog altijd meer water verdampt dan er door rivieren en neerslag bijkomt, zou de Middellandse Zee zonder de verbinding met de Atlantische Oceaan vandaag weer uitdrogen. De waterspiegel van de Atlantische Oceaan is ongeveer 1,5 meter hoger, zodat per seconde zowat 1 miljoen kubieke meter water aan de oppervlakte in de Middellandse Zee stroomt.

Door zijn hoge zoutgehalte is het water van de Middellandse Zee duidelijk zwaarder en stroomt het als dieptewater terug in de Atlantische Oceaan. In de verhogingen en verzakkingen van de drempel van Gibraltar in de omgeving van de Straat ontstaan daarbij draaikolken, die veel voedingsstoffen uit de diepte meenemen naar de oppervlakte.

Voedingsstofrijk water samen met licht bevordert de ontwikkeling van plantaardig plankton (fytoplankton) – voorwaarde voor een groot voedselaanbod. Ook walvissen en dolfijnen profiteren hiervan. Dus is het niet verwonderlijk dat we ondanks de grote verkeersdrukte geregeld zeven walvis- en dolfijnsoorten in de Straat kunnen observeren.

Snelheidsbeperking voor de Straat van Gibraltar

Voor de bescherming van de walvissen werd in februari 2007 door het Spaanse Ministerie van Milieu besloten om een snelheidsbeperking van 13 knopen (24 km/u) voor de Straat in te voeren. Bij de beslissing was firmm niet onbelangrijk betrokken: ons jarenlang onderzoek en onze eisen hadden ertoe bijgedragen dat dit thema sowieso ter discussie kwam.

De Straat in de mythologie

Wappen Spaniens

De Rots van Gibraltar en de berg Jebel Musa in Marokko staan ook bekend als de zuilen van Hercules. Volgens de Griekse mythologie moest Hercules (of Grieks: Herakles) het Atlasgebergte oversteken om de runderkudde van de reus Geryon te stelen. Maar met zijn bovenmenselijke kracht reet hij de berg open en schiep zo de Straat van Gibraltar. Bij de uitgang van de Middellandse Zee markeerde hij volgens de overlevering het einde van de wereld met het opschrift „non plus ultra“ (tot hier en niet verder).

De zuilen van Hercules, met inbegrip van de inscriptie, verschenen voor het eerst op het Spaanse wapenschild onder Carlos I (ook Keizer Karel V). Maar aangezien Amerika al ontdekt was, werd de wapenspreuk onmiddellijk veranderd in PLUS ULTRA (steeds verder). Zuilen en inschrift sieren overigens ook het huidige nationale wapen van Spanje.