DE ORKA'S, DE VISSERS, DEPREDATIE EN WEDERKERIGHEID

Tekst: Sevi Golinvaux; Foto's: firmm

Binnenin firmm organiseren we in de maanden juli en augustus excursies van 3 uur om de orka's te gaan observeren, terwijl ze de rode tonijn komen vangen aan de lijnen van de vissers van de Straat van Gibraltar. In deze blog zullen we ons dieper interesseren in de interacties tussen de orka's en deze vissers.

Maar eerst: waarom komen de orka's de tonijn aan de lijnen van de vissers pakken?

In feite steekt de rode tonijn de Straat verscheidene keren per jaar over en de Iberische orka's blijven gedurende een lange periode van het jaar rond de Straat van Gibraltar om te jagen op hun favoriete voedsel. De jacht op tonijn is echter een activiteit die veel energie vergt, omdat de orka's moeten duiken en de vissen, die met grote snelheid ontsnappen naar onbereikbare dieptes, moeten achtervolgen. Het is dus veel gemakkelijker om deze vis te vangen, zodra hij aan de haak geslagen is. Deze laatste kan dus niet meer ontsnappen, wat de orka's een groot verbruik van energie bespaart. Dit gedrag wordt depredatie genoemd.

Als ik dit fenomeen uitleg in de informatiesessie voorafgaand aan de excursie, krijg ik vaak de volgende vraag: zijn de vissers niet verbitterd, omdat de orka's hen van hun vis „beroven"? ...

Misschien verdedigen sommige vissers inderdaad „hun" buit of proberen ze de orka's te verdrijven. Maar misschien denken sommige vissers dat wat door de natuur wordt aangeboden, iedereen toebehoort en dat het helemaal oké is om de orka's te helpen door ze aan hun lijn te laten eten?

En de orka's, wat denken zij van het stelen van de tonijn van de vissers?

Ik heb het geluk gehad om een mogelijk antwoord te vinden op deze vragen tijdens mijn deelname aan de Vijfde Internationale Conferentie over de Orka's. Ze heeft plaatsgehad in Tarifa in februari 2025, met niet minder dan 180 deelnemers, gekomen van over de hele wereld en 80 extra deelnemers online. Wetenschappers en experts kwamen uit alle hoeken van de wereld om hun recente onderzoeken over de orka's te presenteren. Verschillende thema's werden zo aangesneden: de gezondheid, de populaties, het merken, de gevangenschap, de foto-identificatie, het akoestisch onderzoek, het genetisch onderzoek, de gevolgen van de menselijke interacties en het gedrag van de orka's... Het was een week vol uiteenzettingen en samenwerkingen tussen deskundigen en liefhebbers van orka's.

Wat betreft onze vragen over de depredatie bij de vissers, werd mijn aandacht getrokken door een presentatie met de titel: „Onderliggende mechanismen, directe oorzaken, reële voordelen en gevolgen van de reden dat sommige wilde orka's een prooi aanbieden aan mensen". Echt? Geven de orka's hun prooi aan mensen? Het was nieuw voor mij.

In zijn presentatie legt Jared Towers, zeebioloog van BayCetology in Canada, uit dat hij heeft waargenomen dat orka's hun prooi aan mensen aanbieden. En omdat geen enkel wild dier doorgaans zijn prooi aan mensen geeft, is hij een onderzoek gestart om dit gedrag beter te begrijpen. Ziehier een samenvatting van de conclusies van zijn studie; u zult zien dat het verbazingwekkend is...

Ten eerste heeft hij tijdens zijn 'case study' verschillende feiten kunnen vaststellen:

• De orka's brengen de prooi naar de boot, laten ze vlak vóór de boot los, wachten dan altijd op een reactie, voordat ze weer vertrekken.
• Het ging elke keer om een individuele orka die met zijn prooi naderde, maar in aanwezigheid van zijn groep in de omgeving.
• In 60 % van de gevallen toonde de orka geen interesse in spelen; het ging niet om speelgedrag, veel voorkomend bij de orka's.

Daarna vroeg Jared zich af of de orka's hun prooi heel gewoon delen, omdat er een overvloed aan voedsel is? Of zit er in dit gedrag een aspect van „wederkerigheid"?

De „wederkerigheid" bij de orka's is dus een ingewikkeld psychologisch gedrag dat tot doel heeft een band te creëren tussen individuen, zoals elkaar helpen of voor wat, hoort wat, en waarvan men denkt dat ze hun overlevingskansen verhoogt. In alle populaties lijkt het alsof de orka's hun prooi delen met hun soortgenoten, hun familie, hun clan. In de Straat zien we ze ook geregeld bezig met het delen van hun buit met de jongere individuen, als ze tonijnen vangen. Ze doen dit, omdat ze weten dat ze voordeel halen uit deze verdeling. Bijvoorbeeld tijdens de jacht zijn sommige orka's actiever en houden andere zich meer op de achtergrond, maar de buit wordt onder alle orka's verdeeld. De orka's helpen elkaar ook, als bepaalde individuen ziek of gewond zijn. Er zijn zelfs uitwisselingen tussen verschillende groepen, zoals het uitwisselen van kennis en elkaar helpen, wanneer nodig. De orka's zijn erg sociaal! U zult het begrepen hebben. Maar dat is niet alles...

Videolink op YouTube: youtu.be/BCsgChzbZu8

Een ander aspect om rekening mee te houden, is dat de orka's volgens de wetenschappers van nature zeer nieuwsgierig zijn. Het zijn grote ontdekkingsreizigers. Dit kan te wijten zijn aan het feit dat ze een heel gevarieerd dieet hebben en dus om te overleven altijd uit zijn op nieuwe opportuniteiten. Een beetje zoals de mensen: ontdekken en leren zijn vaardigheden die ons overlevingsvermogen verhogen. Er zijn talloze waarnemingen van orka's bezig met het aanleren van nieuwe jachttechnieken. U heeft zeker al de video's gezien van een stammoeder die de jongsten leert hoe ze een zeehond moeten vangen op het strand...

Kortom, de wetenschappers zijn het erover eens dat deze orka's hun prooi delen met de mensen, enerzijds uit nieuwsgierigheid om nieuwe dingen uit te proberen en anderzijds - hoe ongelooflijk het ook mag lijken - om een band met ons te creëren.

Zoals hoger beschreven, zijn de socialisatie, de samenwerking en de wederzijdse hulp in de wereld van de orka's volkomen natuurlijke en vaak voorkomende gedragingen.

Om terug te komen op de Straat van Gibraltar, op de vraag wat de orka's vinden van de depredatie van de tonijn bij de vissers, heb ik begrepen dat het heel normaal voor hen is om zich te komen bedienen van de goed gevulde lijnen. Volgens hun principe van wederkerigheid is het vanzelfsprekend dat de vissers met de orka's samenwerken. Vooral omdat de vissers hoe langer hoe meer blauwvintonijn vangen en het voor de orka's moeilijker en moeilijker wordt om erop te jagen.

In zijn onderzoeksrapport van firmm 2024 schrijft onze zeebioloog, José Manuel, daadwerkelijk:

De status van de Iberische orka's in de Straat van Gibraltar is „met uitsterven bedreigd". Hoewel de quota voor de tonijnvangst de afgelopen jaren zijn verhoogd, wat in principe ten goede zou moeten komen aan de orka's, heeft dit echter geleid tot een toename van het aantal boten dat deze activiteit uitvoert, waaronder illegale boten. Daarbij komen de gevolgen van de introductie van nieuwe, vernuftige visapparatuur, de interacties met de zeilboten die sommige vissers ertoe leiden dat ze het recht in eigen handen nemen en de intensiteit van het zeeverkeer... Talloze bedreigingen wegen op de orka's in dit deel van de wereld, vandaar hun zorgwekkende beschermingsstatus.

Dus, om de populatie van de Iberische orka's te behouden, kunnen we wensen, hopen en aanmoedigen dat zoveel mogelijk vissers ook zelf het principe van de wederkerigheid met de orka's toepassen en dat ze in goede samenwerking een deel van hun vangst met hen delen om hen te helpen te overleven.

En wie weet, misschien herinneren de orka's zich dit in naam van de wederkerigheid en zullen ze hen ook helpen, als ze in de problemen komen...